Gedetineerden geven met foto’s inkijkje in hun leven achter de tralies

Fotomuseum aan het Vrijthof heeft zondagmiddag in Heerlen de tentoonstelling ‘Tijd om te doden’ geopend. De expositie toont fotografisch werk van gedetineerden uit de Penitentiaire Inrichting (PI) Sittard. Met analoge wegwerpcamera’s legden zij hun dagelijks leven, hun omgeving en hun gevoelens vast.

De foto's zijn analoog gemaakt. Foto: RTV Parkstad/Petra Wijnsema

De tentoonstelling is een vervolg op ‘We Are All People’, die fotograaf en voormalig gedetineerde Joseph Rodriguez in 2024 presenteerde in het Fotomuseum aan het Vrijthof in Maastricht. Vanuit die tentoonstelling ontstond een samenwerking tussen het museum en de PI Sittard. Het uitgangspunt: achter iedere celdeur zit een mens.

Analoge foto's
De foto’s zijn met analoge camera gemaakt omdat er niets digitaals de gevangenis in mag, zo vertelt Erik de Jong, directeur van Fotomuseum aan het Vrijthof. Ze geven een beeld van het leven binnen de gevangenismuren. Tralies, gangen, werkruimtes en alledaagse voorwerpen keren regelmatig terug. Maar er zijn ook persoonlijke foto's en foto's die de zoektocht weergeven naar hoop en perspectief.

Een gedetineerde maakte iedere dag op hetzelfde tijdstip een foto van het uitzicht vanuit zijn cel. Foto: gedetineerde

Beklemmend gevoel
Een van de deelnemers beschrijft in de tentoonstelling hoe het is om opgesloten te zitten. ,,Ik vind het hier verschrikkelijk. Niet alleen omdat ik opgesloten zit, maar omdat het voelt alsof een stukje van mezelf hier ook gevangen zit. De dagen gaan voorbij, maar soms voelt het alsof ik zelf niet met ze meega."

Horloge aan een riem. Foto: gedetineerde

Bij een foto van een polshorloge aan een riem schrijft de deelnemer: ,,Een klein beeld, maar voor mij voelt het zwaar. De tijd lijkt hier niet vooruit te gaan, maar juist stil te staan. Elke minuut duurt langer, elke dag lijkt op de vorige. Het beeld raakt aan dat beklemmende gevoel van opgesloten zijn, van wachten zonder te weten waar je precies op wacht."

Verwerking verdriet
Geestelijk verzorger Desirée den Braber, die alle betrokken fotografen persoonlijk kent, ziet hoe fotografie de deelnemers helpt om hun ervaringen onder woorden en in beeld te brengen. ,,Door te fotograferen leg je letterlijk en figuurlijk vast wat je gevoel is. Bij het zien van de beelden komt er een gevoel bij je op en daardoor krijgt de pijn, het verdriet, de mogelijkheid en de ruimte om er te zijn. Kunst helpt je om dat verdriet te verwerken."

Foto van de datum waarop de gedetineerde vrijkomt. Foto: gedetineerde

Sommige foto's laten een zoektocht naar hoop en perspectief zien. Zo gebruikte een van hen verschillende kleuren afwasmiddel voor de lens. ,,Om letterlijk en figuurlijk kleur aan te brengen binnen zijn situatie", aldus Den Braber. Bovendien heeft het project de deelnemers volgens haar een gevoel van eigenwaarde gegeven. ,,Zo van: ik doe ertoe, ik laat iets zien en ik ben van betekenis."

Verbinding leven binnen en buiten de muren
Theo de Groot, wethouder van cultuur, werd tijdens de opening geraakt door de foto's. ,,Als ik de foto's zie, dan krijg ik meteen een zwaar gevoel over me. En ik sta daardoor stil bij de manier waarop deze mensen moeten leven."

Foto: gedetineerde

Erik Corten, vestigingsdirecteur van de PI Sittard, benadrukt de betekenis van de foto's voor de verbinding tussen de gevangenis en de buitenwereld. "Deze foto's zijn heel wezenlijk. Ze zeggen dat iets het waard is om gezien te worden. Deze expositie brengt de wereld binnen en buiten de muren bij elkaar. Buiten zijn wij de kijker en binnen zijn zij de fotografen."

Ook in andere gevangenissen
Het project krijgt een vervolg binnen de PI’s in Roermond en Ter Peel. Daarnaast wordt in Sittard een onderwijsproject fotografie aangeboden aan gedetineerden. Daarmee blijft fotografie ook na deze tentoonstelling onderdeel van het leven binnen de penitentiaire inrichting.

De expositie is geopend op dinsdag 8 september, woensdag 9 september, vrijdag 11 september, dinsdag 22 september, woensdag 23 september en vrijdag 25 september. Op die data is het fotomuseum aan de Promenade 39 in Heerlen open van 11.00 tot 16.00 uur.

Foto: gedetineerde