Honderden jonge mannen uit de Mijnstreek namen dienst in leger van Duitse bezetter

Honderden jonge mannen uit de Limburgse mijnstreek namen dienst in het leger van de Duitse bezetter. Vaak kozen ze voor de Kriegsmarine, maar ook de Waffen SS - de militaire tak van de nazipartij - was populair bij hen. Van eind 1943 tot begin september 1944 konden vrijwilligers zich melden bij het wervingsbureau van de SS  in de Saroleastraat nr. 25 in Heerlen.

Het in 1935 gemoderniseerde winkelpand was een van de panden in Heerlen die indertijd door de Duitse bezetter werden gevorderd. Tot aan de bezetting in 1940 was in dit pand een schoenenzaak gevestigd en ook tegenwoordig is er een schoenenmodezaak. Maar in de oorlogsjaren was hier een tijdlang het nevenkantoor van het SS Ersatzkommando met een wervingsbureau gevestigd. Daar werkten behalve Duitsers ook enkele Nederlanders, waaronder twee fanatieke Heerlenaren.

Handlangers van de bezetter
Heel veel feiten over foute Limburgers in de oorlogsjaren 1940-1945 staan in het onlangs verschenen boekwerk Handlangers van de bezetter van de Limburgse auteur en onderzoeker Wilbert Manders. Het is een liefst 2,5 kilogram zwaar boekwerk, waaraan Manders meer 10.000 uur heeft gewerkt. Hij heeft enkele duizenden uren doorgebracht in archieven.

"Alleen al in Nationaal Archief Den Haag heb ik 1400 uur archiefmateriaal doorgespit. Tenminste 180 keer ben ik naar Nationaal Archief in Den Haag gereden vanuit Limburg. Ook in het historisch centrum Limburg, locatie Heerlen, heb ik vele dagen archiefbezoek gedaan. En daarnaast heb ik ook in alle relevante archieven elders in Europa onderzoek gedaan", vertelt de auteur.

Tien jaar werkte onderzoeker Wilbert Manders aan dit standaardwerk en in die tijd haalde hij 2250 namen van mannen uit Limburg naar boven die in militaire dienst gingen bij de bezetter. Doordat deze Nederlanders bereid waren te vechten voor de nazi's, gingen zij een stap verder dan 'gewone' collaborateurs die wel meehielpen, maar niet de wapens oppakten.

Jonge mijnwerkers
Volgens Wilbert Manders meldden zich opvallend veel jonge mijnwerkers als vrijwilliger. Jonge mannen die vaak voor een laag loon bovengronds op de mijn werkten en die meer konden verdienen bij de SS of de Kriegsmarine. "Maar ook jonge mannen die belust waren op avontuur, jonge mannen met problemen thuis en fanatici die tegen het bolsjewisme wilden strijden." Uit deze regio kwamen opvallend veel militaire collaborateurs. "Van die in totaal 2250 Limburgers in Duitse dienst, waarvan ongeveer 1300 bij de Waffen SS,  kwam 70 procent uit Zuid-Limburg en met name uit de mijnstreek." Veel van hen sneuvelden aan het Oost-front.

Begin september 1944 vertrokken de Duitsers inderhaast uit het wervingskantoor in Heerlen. De Amerikaanse bevrijders kwamen snel dichterbij. Op 15 september werd Heerlen bevrijd. In het raadhuis van de stad nam het rayonbureau van de Politieke Opsporingsdienst (POD) zijn intrek om collaborateurs te verhoren en op te sluiten. In eerste instantie werden die gevangen gezet in de kelders van het raadhuis. Daarna in een gevangenenkamp aan de Esschenderweg.