Parkstad kandidaat Culturele Hoofdstad als provincie steunt

Heerlen en de Parkstadgemeenten zullen zich kandidaat stellen om in 2033 Culturele Hoofdstad van Europa te worden als de provincie Limburg daarin mee gaat. Of dat zo is wordt op 13 oktober bekend gemaakt. In een debat hierover, georganiseerd door Podium Royal in de Heerlense schouwburg, lijkt het om formaliteit te gaan. Op 14 oktober staat er een persconferentie op de agenda waarin de Heerlense burgemeester Roel Wever de kandidatuur bekend zal maken.

Woensdagavond zaten wethouder Theo de Groot (OPH), theaterdirecteur Janine Dijkmeijer, Rocco Malherbe (directeur Cultura Nova) en Guido Wevers (theatermaker en artistiek directeur Maastricht Culturele Hoofdstad 2018) bij elkaar om de kandidatuur te bespreken. Volgens De Groot wordt die breed gedragen door gemeenten en instellingen. Hij schat dat de aanloopkosten zo’n acht ton zullen belopen, de gemeente Landgraaf heeft al toegezegd 122.000 euro bij te dragen. De concurrentie komt uit Groningen, Nijmegen en Dordrecht.

Calimero

Janine Dijkmeijer toonde zich een warm voorstander. Ze sprak van ‘kansen en het oprapen van cadeautjes’. Rocco Malherbe ging daarin mee: ‘We staan op alle lijstjes onderaan. Er is geen culturele elite maar wel een bloeiend cultureel leven. We zijn blijven investeren in cultuur, dus als een grote etalage voorbij komt, moeten we onderzoeken of we daar niet thuis horen. We moeten af van ons Calimero-complex, dit is een kans.’

Onderwijs

Voor wethouder Theo de Groot gaat culturele hoofdstad niet om cultuur alleen. ‘Culturele Hoofdstad is een manier om tot economische plusjes te komen. Wij willen Heerlen als kennisstad in de markt zetten, het onderwijsveld in de volle breedte versterken door samen te werken met de universiteiten, hogescholen en Brightlands. Dan moeten we ook zorgen voor werkgelegenheid, passende woningen en voorzieningen waarvan cultuur een belangrijk onderdeel is. Heerlen heeft niet zo’n best imago, maar bezoekers zijn positief verrast als ze voor het eerst hier zijn geweest. De nominatie kan daar een wezenlijke positieve bijdrage aan leveren.’

Molenbeek

Guido Wevers moest het met Maastricht en de partners in de Euregio voor Culturele Hoofdstad 2018 afleggen tegen Leeuwarden. Veel van de argumenten vóór de kandidatuur die de revue passeerden, herkende hij. Toch waarschuwde hij - inmiddels gepokt en gemazeld – om goed te blijven kijken naar de voorwaarden en de organisatie achter de toekenning. In 1985 lanceerde de Griekse cultuurminster Merlina Mercouri de Culturele Hoofdstad om arme regio’s via cultuur en erfgoed te helpen aan meer bedrijvigheid en zelfvertrouwen. Volgens Wevers liggen de kaarten tegenwoordig anders. In 2030 is België aan de beurt. Molenbeek leek voor Wevers de gedroomde kandidaat, want veelsoortige problematiek, maar uiteindelijk koos men voor de culturele studentenstad Leuven. In 2004 werd Lille nog genomineerd, een stad in de achterhoede. Wevers: ‘In loop der jaren is het instrument Culturele Hoofdstad anders gaan functioneren. Als ik Heerlen was zou ik goed gaan nadenken over wat dat betekent.’

Janine Dijkmeijer benadrukte vooral naar de inwoners van de Parkstad te kijken. ‘Er is zoveel in Heerlen wat niet zichtbaar is en daar wordt niet over gesproken. De mens is de cultuur. Neem de steenkolenmijnen, die dragen we diep in ons DNA, laten we gaan herweven wat we met elkaar hebben. Culturele Hoofdstad is niet het doel, je maakt samen een nieuwe compositie die niet eindigt. Hoe gaan we anders met elkaar om, daar zit het hem in.’

Profiteren

Volgens Wevers vergroot cultuur weerbaarheid en kan Culturele Hoofdstad daar een positieve rol in spelen. Maar ondanks de plannen, de intenties en de investeringen, hield in Maastricht alles op toen Leeuwarden de toewijzing kreeg. ‘Dat mag ons niet gebeuren’, stelde Theo de Groot. ‘We hebben hier jaren lang in cultuur geïnvesteerd, we staan bekend om wat we hier te bieden hebben. Als we het niet worden mag het niet zo zijn dat die plannen in een keer weg zijn. Je doet het om jaren lang van deze inzet te profiteren.’

Gespreksleider Marianne Wassink sneed een heikel onderwerp aan. Waarom zou een regio met veel maatschappelijke en sociale problematiek zo fors investeren in cultuur? Theo de Groot: ‘Ook in Heerlen-Noord zetten we stappen om de gemeenschap te laten groeien. Met Culture Hoofdstad maak je energie los die iets bijdraagt voor alle inwoners. Niet voor niets hebben we alle gemeenten geraadpleegd, ze dragen bij en nemen deel. Ook in Kreis Aachen willen ze graag betrokken zijn.’ Janine Dijkmeijer ging op bezoek bij Ron Meijer en consorten in Heerlen-Noord en ondervond dat veel mensen zich juist niet betrokken voelen bij stad en regio. ‘Cultuurtransitie is een werkwoord; je moet mensen betrekken bij wat je doet.’

Krap

Als Heerlen en partners zich officieel kandidaat stellen, dan volgt er een krap tijdspad. In september 2027 moet het eerste bidbook met plannen klaar zijn, een jaar later het tweed bidbook en dan is er nog vier jaar om het hele programma te organiseren. ‘Krap, maar niet te laat,’ vond Theo de Groot, die voor een organisatie onder de paraplu van de Parkstadregio pleitte, aangevuld met cultuurdragers.

IBA

Vanuit de goede gevulde kleine zaal van het Parkstad Limburg Theater werd de vraag gelanceerd of Culturele Hoofdstad te vergelijken is met Internationale Bau Austellung (IBA) in Parkstad dat afliep in 2022. Ook toen werden er economische impulsen en tastbare duurzame resultaten beloofd, waar, volgens de vragensteller, maar bar weinig van terecht is gekomen. ‘Natuurlijk trekken we daar lering uit en nemen we die evaluatie mee’, zei wethouder De Groot. ‘IBA heeft de regio in de spotlights gezet, de bedrijventerreinen zitten bomvol. Deze economische effecten zijn niet alleen toe te schrijven aan IBA maar er is wel van geprofiteerd.’ Hij beloofde ook aandacht te hebben voor de enorme uitdaging voor het ambtelijk apparaat mocht Heerlen de toewijzing krijgen.