Zusters verlaten klooster na 154 jaar: ‘Je zou de kapel mee willen nemen, maar dat gaat niet’

De Kleine Zusters van de Heilige Joseph nemen na 154 jaar afscheid van Heerlen. De vijftien zusters die nog in Huize de Berg wonen, verhuizen dit najaar naar zorgcentrum De Eghte in Echt. Om de zusters in het zonnetje te zetten is vrijdagmiddag en zaterdagmiddag een expositie te zien met portretten en persoonlijke verhalen.

De tentoonstelling ‘Wat blijft als de Kleine Zusters vertrekken?’ is opgezet als eerbetoon aan de zusters. Initiatiefnemer Fleur Spruit zegt dat zij daarmee zichtbaar wil maken wat de in totaal drieduizend zusters voor Heerlen hebben betekend. ,,Deze expositie is een cadeau voor deze zusters. Ze hebben 154 jaar voor de mensen in Heerlen gezorgd. Voor de mensen die weinig hadden, ziek zijn, ziek waren, gehandicapt. Zonder daar ooit iets voor terug te vragen, zonder daar ooit een dankjewel voor te krijgen.”

Hulp aan de meest kwetsbaren
De Kleine Zusters van de Heilige Joseph werden in 1872 in Heerlen gesticht door kapelaan Petrus Joseph Savelberg. Vanuit het motto ‘helpen waar niemand helpt’ zetten de zusters zich in voor onder anderen zieken, ouderen, wezen en mensen met een beperking. Hun werk strekte zich later ook uit tot het buitenland.

Op het hoogtepunt telde de congregatie duizenden zusters. Zuster Andrea van Kessel werkte jarenlang binnen het secretariaat. Toen zij in 1966 op de administratie begon, waren er volgens haar nog ongeveer 1.800 zusters en werd op zeventig plaatsen gewerkt. ,,Als je gaat nadenken over die 154 jaar: wat is hier allemaal gebeurd? Wat hebben de zusters allemaal betekend? Niet alleen voor Heerlen, maar voor de maatschappij. Dan mag je er eigenlijk best een beetje trots op zijn", zegt ze met een bescheiden glimlach.

Zuster Andrea van Kessel (l) en zuster Karin Takkenkamp (r). Foto: RTV Parkstad/Petra Wijnsema

Werk was het leven
Voor zuster Andrea van Kessel betekende haar werk in het klooster alles voor haar. Dat was haar leven. ,,Ik werkte met verstandelijk gehandicapte kinderen. Ik was eigenlijk nog nooit in contact geweest met gehandicapte mensen. En zeker niet met kinderen. Ze zijn zo puur, zo gewoon, zo mooi. Echt de zin van mijn leven was dat om voor ze te zorgen.”

De zusters vertrekken omdat de gemeenschap sterk is vergrijsd en de benodigde zorg niet meer in het klooster kan worden geboden. Voor zuster Takkenkamp is vooral het achterlaten van de kapel moeilijk. ,,Dat is ons middelpunt. En ook daar put je de kracht uit om je dagelijkse dingen te doen. Je zou het mee willen nemen, maar dat gaat niet.”

Zusters blijven bij elkaar
De vijftien zusters gaan gezamenlijk naar Echt. Daarmee blijft de gemeenschap bij elkaar. Voor Van Kessel maakt dat het afscheid draaglijker. ,,Of we nou hier in de kapel zitten of in het kleine kapelletje in Echt, dat maakt eigenlijk niet uit", lacht ze.

De tentoonstelling laat niet alleen de geschiedenis van de congregatie zien, maar ook de vrouwen achter het habijt. Voor de expositie zijn gesprekken gevoerd met de laatste zusters en zijn onder meer persoonlijke portretten gemaakt. Spruit vindt vooral hun verhalen belangrijk. ,,Zij waren er op de momenten dat er niemand anders hielp. Dat is natuurlijk ook het credo van Savelberg. Help als niemand helpt. En dat zijn geen woorden, dat moet je voelen.”

De zusters bij een van de portretten van de expositie. Foto: RTV Parkstad/Petra Wijnsema

Ook vluchtelingen welkom
Volgens Spruit is die houding ook nu nog zichtbaar. Toen in 2022 Oekraïense vluchtelingen opvang nodig hadden, stelden de zusters hun klooster open. ,,Je zag gewoon de opgetrokken wenkbrauwen naar een glimlach gaan. Natuurlijk gaan we dat doen. En dat gevoel, dat warme stukje, dat is gewoon wat er moet blijven.”

De vraag wat er na het vertrek van de zusters blijft, loopt als een rode draad door de tentoonstelling. Spruit hoopt dat hun gedachtengoed behouden blijft. ,,Er is een hele hoop geschreven over dit huis en over de congregatie. Maar het gedachtegoed zal ergens gewoon levend gehouden moeten worden. Dat is natuurlijk niet aan mij. Maar ik denk dat daar wel een mooie gedachte achter zit. Als we allemaal af en toe denken van: hé joh, laten we iemand anders eens een handje helpen.”

Andere vorm van hulp
Zuster Van Kessel zegt over het behouden van het gedachtengoed: De maatschappij, het onderwijs en de zorg hebben ons werk overgenomen. Wij hopen dat onze geest nog een klein beetje daarin doorwerkt. Hier zal het verdwijnen. Hopelijk komt er weer iets nieuws, maar dan zal het toch in een andere vorm zijn. Niet meer in deze vorm. Het waren de noden van die tijd waarvoor onze congregaties zijn opgericht."

De tentoonstelling ‘Wat blijft als de Kleine Zusters vertrekken?’ is te zien in Huize de Berg, Gasthuisstraat 45 in Heerlen. De toegang is gratis. De openingstijden zijn vrijdag 25 september: 15.00 tot 18.00 uur en zaterdag 26 september: 13.00 tot 17.00 uur. Zaterdag om 10.30 uur is er eerst een afscheidsmis in de kloosterkapel. Om 14.00 uur treedt een koor op.