Laaggeletterdheid neemt helaas toe “Ik heb me er zo vaak voor geschaamd”

Tijdens de Week van Lezen en Schrijven wordt in Parkstad extra aandacht gevraagd voor mensen die moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen of digitale vaardigheden. Volgens Stichting Lezen en Schrijven is die aandacht hard nodig. Het aantal mensen met lage basisvaardigheden neemt toe en schaamte zorgt er nog vaak voor dat mensen geen hulp zoeken.

Meer dan alleen lezen en schrijven
Steeds vaker wordt gesproken over lage basisvaardigheden in plaats van alleen laaggeletterdheid. Het gaat namelijk niet alleen om moeite met lezen en schrijven, maar ook om rekenen en digitale vaardigheden. Volgens Stichting Lezen en Schrijven is het belangrijk dat mensen leren herkennen wanneer iemand hiermee moeite heeft en weten waar zij terechtkunnen voor hulp. Schaamte en vooroordelen spelen daarbij nog altijd een grote rol.

“Je hoeft je niet te schamen. Zet die eerste stap.”
Die eerste stap hoeft volgens de stichting niet meteen naar een bibliotheek te zijn. Zo vertelt André die ervaringsdeskundige is over zijn ervaring ,,Om een bibliotheek lopen mensen dan een groot rondje. De kans is klein dat iemand die hulp zoekt uit zichzelf de bibliotheek binnen zal stappen''.

Daarom vertelt Carmen van Stichting Lezen en Schrijven ,,Wie hulp zoekt, kan gratis bellen naar 0800 23 44 44. De medewerkers brengen de beller vervolgens in contact met een organisatie die kan helpen, vaak de bibliotheek. Dat kan een kleinere drempel zijn voor mensen die het lastig vinden om zelf ergens binnen te stappen.''

Grote verschillen binnen Parkstad
De cijfers uit 2023 laten zien dat het aandeel mensen met lage basisvaardigheden per gemeente verschilt.

Brunssum - 41%
Landgraaf - 39%
Heerlen - 23%
Kerkrade - 23%
Beekdaelen - 23%
Simpelveld - 21%
Voerendaal - 20%

De cijfers zeggen echter niet dat de ene gemeente het beter doet dan de andere. Ook binnen gemeenten kunnen de verschillen groot zijn. Zo ligt het aandeel in Kerkrade-West op 14 procent, terwijl dit in Kerkrade-Oost 38 procent is. In Kerkrade-Noord gaat het om 13 procent. Waar iemand opgroeit en leeft, kan dus invloed hebben op de kansen om taalvaardigheden te ontwikkelen. Volgens de stichting spelen daarbij verschillende factoren een rol, zoals armoede, vergrijzing, het mijnverleden, verschillen in aandacht voor leerlingen en ongelijke kansen.

Taal begint al vroeg
Een voorbeeld van een lokaal initiatief dat inmiddels steeds verder wordt uitgebreid, is Kansrijke Start. Het initiatief begon in Heerlen en wordt inmiddels ook in andere Parkstadgemeenten uitgevoerd. Inmiddels wordt gekeken naar uitbreiding naar heel Zuid-Limburg.

Bij Kansrijke Start krijgen ouders bij de geboorte van hun kind bijvoorbeeld het boekje 'De schatten van...'. Daarin staat informatie over de geboorteplaats van het kind. Zo krijgt een kind al heel vroeg in zijn jeugd een idee waar hij/zij vandaan komt. Het programma Kansrijke Start richt zich op de eerste duizend dagen van een kind, omdat juist in die periode veel kansen liggen om de taalontwikkeling te stimuleren.

Onderwerp blijft op de agenda
Stichting Lezen en Schrijven bestaat inmiddels 22 jaar. Carmen ziet vooral dat de aandacht voor laaggeletterdheid en lage basisvaardigheden sterk wisselt. “Het ene moment krijgt het onderwerp veel aandacht in de politiek, terwijl het op andere momenten weer lager op de prioriteitenlijst komt te staan.” Met de jaarlijkse Week van Lezen en Schrijven wil de stichting vooral zorgen dat het onderwerp besproken en zichtbaar blijft.

Ook lokale media spelen daarin volgens de stichting een belangrijke rol. Uit onderzoek blijkt dat mensen die moeite hebben met lezen en schrijven vaker naar lokale en regionale radio luisteren om op de hoogte te blijven van het nieuws uit hun omgeving. Daarom zijn ervaringsdeskundigen deze week ook te horen bij RTV Parkstad, waar zij vertellen over hun ervaringen.

De Week van Lezen en Schrijven vindt ieder jaar plaats van 8 tot en met 15 september. In Parkstad organiseren onder meer SCHUNCK, Bibliotheek Kerkrade en Bibliotheek Landgraaf-Beekdaelen activiteiten. Zo gaat de Bieb Buzz op pad. Op 10 september staat de bus bij speeltuin De Huls in Simpelveld en op 12 september in het Stadspark in Kerkrade, waar de activiteit Boek en Beweeg plaatsvindt. Ook bij Kids & Koffie in Kerkrade en Brunssum is aandacht voor taal.